Tag: strona internetowa

  • Polityka cookies: co musi zawierać i za co Fnac dostał 7 mln euro

    Francuski regulator ukarał sieć sklepów za jeden identyfikator wysyłany do firmy zewnętrznej, zanim ktokolwiek kliknął zgodę. Ten sam mechanizm pracuje na większości polskich stron, tylko jeszcze nikt go nie zgłosił.


    Co się stało we Francji

    29 października CNIL opublikował decyzję z 22 października: 7 mln euro kary dla dwóch spółek grupy Fnac Darty. Sześć milionów dla holdingu Fnac Darty Participations et Services, milion dla Fnac Direct, która prowadzi sklep i aplikację. Powód nie jest egzotyczny. Aplikacja mobilna Fnac wysyłała do domeny zewnętrznej żądanie przez API, a w nim identyfikator nadany użytkownikowi przez Fnac i informację, co ten użytkownik oglądał. Bez zgody. Dane służyły do podpowiadania produktów i do trenowania algorytmu rekomendacji.

    Sprawa zaczęła się od skargi organizacji noyb i od kontroli aplikacji, którą CNIL przeprowadził w marcu 2024 roku. Regulator nie badał intencji. Odtworzył ścieżkę użytkownika i sprawdził, jakie żądania aplikacja wysyła, zanim człowiek zdąży cokolwiek wybrać.

    Argument spółek, że personalizacja jest częścią usługi, nie przeszedł. CNIL napisał wprost, że trackery służące personalizacji i targetowaniu reklamowemu nie mieszczą się w wyjątkach z art. 82 francuskiej ustawy o ochronie danych, i powołał się na utrwalone orzecznictwo w takich sprawach. Do kary doszedł nakaz: w ciągu miesiąca spółki mają pokazać, że nowe narzędzie zbiera zgodę tam, gdzie trzeba. Po tym terminie każdy dzień zwłoki kosztuje 10 tys. euro. Fnac zapowiada odwołanie i twierdzi, że nie zgadza się z oceną prawną, więc sprawa nie jest zamknięta. Sposób liczenia kary jest jednak pouczający: regulator patrzył na mechanizm, nie na szkodę pojedynczego użytkownika.

    To nie jest pierwsza taka decyzja. We wrześniu 2025 roku CNIL ukarał Shein kwotą 150 mln euro za cookies reklamowe stawiane przed wyborem użytkownika i za brak realnej możliwości odmowy. Kwoty rosną wraz z zasięgiem, ale schemat w obu sprawach jest ten sam: dane leciały wcześniej, niż użytkownik zdążył cokolwiek wybrać.

    Ten sam mechanizm na twojej stronie

    Wersja dla strony internetowej jest krótsza. Wchodzisz na stronę, pasek prosi o zgodę, klikasz „Akceptuję”, dopiero wtedy startuje analityka i piksel reklamowy. Tak powinno być. W praktyce często jest inaczej: wtyczka wyświetla pasek, ale skrypty Google i Meta ładują się od razu, bo ktoś wkleił je do nagłówka szablonu, zanim w ogóle pojawiło się narzędzie zgód. Pasek jest wtedy informacją, nie pytaniem.

    Różnica jest techniczna i łatwa do zobaczenia. Jeśli w oknie prywatnym otworzysz narzędzia deweloperskie, wejdziesz w zakładkę Network i odświeżysz stronę bez klikania w pasek, zobaczysz, dokąd poszły żądania. google-analytics.com, connect.facebook.net, hotjar, clarity, tiktok i dziesiątki innych domen odpowiadają przed decyzją użytkownika. Każde takie żądanie z identyfikatorem to ten sam schemat, za który Fnac dostał karę, tylko na mniejszą skalę.

    Skala zmienia kwotę, nie regułę. CNIL policzył 7 mln euro, bo z aplikacji korzysta bardzo dużo osób, a spółki nie uszanowały wyboru tych, którzy nie chcieli zgody. Twoja strona nie ma takich zasięgów i nie dostanie kary proporcjonalnej do Fnac. Ale postępowanie zaczyna się od jednej skargi, nie od miliona użytkowników, a koszt odpowiedzi na pismo nie zależy od tego, ile osób odwiedza stronę.

    Co w Polsce mówi przepis

    Polska nie musi niczego wymyślać, bo wymóg jest ten sam. Art. 399 Prawa komunikacji elektronicznej, który obowiązuje od 10 listopada 2024 roku i zastąpił art. 173 Prawa telekomunikacyjnego, pozwala zapisać informację w urządzeniu użytkownika albo ją z niego odczytać tylko wtedy, gdy użytkownik został uprzednio poinformowany o celu i wyraził zgodę. Art. 400 odsyła przy tym do przepisów o ochronie danych osobowych, czyli do RODO. Zgoda musi być dobrowolna, konkretna, świadoma i wyrażona przez wyraźne działanie. Nie przez milczenie, nie przez wstępnie zaznaczone pole, nie przez zdanie „dalsze korzystanie ze strony oznacza akceptację”.

    Biuletyn UODO przypomina wytyczne EROD: żadnych domyślnie zaznaczonych pól, żadnych cookie walls, wycofanie zgody równie łatwe jak jej udzielenie. To nie są postulaty organizacji pozarządowej, tylko standard, którym organy mierzą banery. Warto dodać, że sam UODO na własnej stronie używa Plausible, narzędzia analitycznego, które nie stawia plików cookies. Urząd, który karze za trackery, u siebie ich nie potrzebuje.

    Wyjątek od zgody jest wąski. Art. 399 ust. 3 zwalnia tylko to, co konieczne do przesłania komunikatu albo do dostarczenia usługi, o którą użytkownik poprosił. Sesja logowania, koszyk, zabezpieczenie formularza przed CSRF, zapamiętanie języka. Analityka i remarketing nie są konieczne do dostarczenia usługi, choćby wtyczka nazywała je „niezbędnymi”.

    To najczęstszy błąd, jaki widzę w konfiguracjach: kategoria „statystyka” włączona na sztywno, bo „przecież chcemy wiedzieć, ile osób wchodzi”. Skutek jest podwójny. Prawnie robisz to samo co Fnac, tylko taniej. Praktycznie masz gorsze dane, bo osoba, która nie chciała być śledzona, i tak jest śledzona, a ty nie masz dowodu jej zgody. W razie skargi nie pokażesz rejestru zgód, bo ten użytkownik nigdy jej nie dał.

    Jak sprawdzić własną stronę w dwadzieścia minut

    Nie potrzebujesz audytu za kilka tysięcy. Potrzebujesz okna prywatnego i jednej decyzji: czy żądania lecą przed zgodą.

    1. Otwórz stronę w oknie prywatnym i włącz narzędzia deweloperskie klawiszem F12.
    2. Przejdź do zakładki Network i wpisz w filtr collect, gtag, facebook albo hotjar.
    3. Odśwież stronę i nie klikaj w pasek. Zapisz, jakie domeny odpowiedziały.
    4. Zajrzyj do zakładki Application, do sekcji Cookies. Zobacz, co leży na dysku przed decyzją.
    5. Kliknij „Odrzuć” i powtórz kroki 2 i 4. Jeśli żądania wracają, narzędzie zgód nie blokuje, tylko ukrywa pasek.
    6. Otwórz politykę cookies i sprawdź, czy wymienia narzędzia i odbiorców, czy tylko mówi, że „strona używa plików cookies”.

    Kryterium porażki jest jedno: jakiekolwiek żądanie do domeny analitycznej lub reklamowej przed zgodą. Jeden taki wpis wystarczy, żeby przegląd był niezaliczony. Poprawka jest wtedy jedną z dwóch: albo narzędzie zgód ma włączone blokowanie przed zgodą, albo skrypty trzeba przenieść z szablonu do mechanizmu, który uruchamia je po decyzji użytkownika.

    Osobno warto sprawdzić, czy wszystkie te skrypty są ci potrzebne. Strona gabinetu czy ekipy remontowej rzadko potrzebuje trzech narzędzi analitycznych i dwóch pikseli. Część można zastąpić statystyką bez cookies, taką jak Plausible albo Matomo w trybie bezciasteczkowym, i problem znika razem z narzędziem. To tańsze niż zgoda na wszystko.

    Ile to kosztuje

    Zamiast liczb z raportu weźmy jedną stronę: 2 000 sesji miesięcznie, 30% osób odrzuca pasek, a skrypty i tak się ładują. To 600 sesji miesięcznie z danymi zebranymi bez podstawy prawnej. Kwoty kary nie policzę, bo zależy od organu i skali, ale koszt naprawy policzę: konfiguracja narzędzia zgód, tryb zgody w Google, ponowny test i poprawka w polityce to około czterech godzin. Przy stawce 200 zł za godzinę daje 800 zł jednorazowo.

    Postępowanie zaczyna się taniej, bo od jednej skargi, ale dalej kosztuje czas: odpowiedź do organu, przegląd konfiguracji, pomoc prawna. Trzy godziny prawnika po 300 zł to 900 zł, zanim ktokolwiek stwierdzi, że do naruszenia w ogóle doszło. Do tego dochodzi czas właściciela, którego nikt nie fakturował, i publikacja decyzji, jeśli sprawa skończy się karą.

    Jest jeszcze koszt, o którym mówi się rzadziej. Jeśli naprawisz blokowanie bez trybu zgody, raporty pokażą mniej konwersji, niż naprawdę masz, bo część osób zniknie z pomiaru. Google Consent Mode pozwala oszacować część tych braków, ale wymaga konfiguracji, nie samego wklejenia skryptu. Bez niego masz do wyboru dwa złe stany: dane zebrane z naruszeniem albo dane niepełne. Kolejność jest jednak zawsze ta sama: najpierw zgodność, potem pomiar.

    Czego pasek nie załatwia

    Nowy pasek nie legalizuje danych zebranych wcześniej. Zgoda działa do przodu, a to, co poszło do Google czy Meta przez ostatnie dwa lata, zostaje tam, gdzie poszło.

    Szablon polityki cookies nie skonfiguruje skryptów. Dokument opisuje stan, którego pilnuje kod, a nie odwrotnie. Najczęstszy obraz to polityka napisana porządnie i wtyczka, która i tak wysyła page_view przed decyzją.

    Narzędzie zgód nie naprawi też złej definicji kategorii. Jeśli analityka jest wpisana jako „niezbędna”, bo tak było w domyślnym profilu wtyczki, nie ma znaczenia, że interfejs wygląda nowocześnie. Zgodność siedzi w konfiguracji, nie w wyglądzie paska.

    I wreszcie: zgoda nie jest celem. Jeśli zbierasz dane, których nie potrzebujesz do prowadzenia firmy, pasek tylko przykrywa problem. Najtańsza zgodność to taka, w której część skryptów po prostu znika.

    Lista kontrolna na dziś

    1. Sprawdź w oknie prywatnym, jakie żądania lecą przed kliknięciem w pasek.
    2. Sprawdź, czy „Odrzuć” jest na pierwszej warstwie i wygląda jak „Akceptuję”.
    3. Sprawdź, czy narzędzie zgód ma włączone blokowanie przed zgodą, a nie tylko tryb informacyjny.
    4. Sprawdź, czy polityka cookies wymienia narzędzia i odbiorców, a nie tylko sam fakt używania plików.
    5. Usuń skrypty, których nie potrzebujesz. To tańsze niż zgoda na nie.
    6. Zapisz datę przeglądu i listę zmian, żeby za rok nie zaczynać od zera.

    Jeśli po tym przeglądzie okaże się, że pasek tylko informuje, a skrypty i tak się ładują, zostaje jedna decyzja: kto to poprawi i do kiedy. W dydlak.cloud przechodzę przez strony małych firm z narzędziami deweloperskimi, wypisuję żądania, które lecą przed zgodą, poprawiam konfigurację narzędzia zgód i zostawiam notatkę, co zostało zmienione. Nie zastąpi to prawnika, jeśli postępowanie już trwa, ale zamyka pytanie, które da się zamknąć kodem.

  • Aktualizacja WordPressa 7.1.4: jak sprawdzić, czy twoja strona jest załatana

    Wydanie z 28 października 2026 roku naprawia 22 luki w rdzeniu WordPressa. Jedna z nich nie wymaga żadnego konta na stronie i pozwala uruchomić obcy kod na serwerze, ale działa tylko przez kilka sekund, w których WordPress się aktualizuje. Wordfence wdrożył na nią regułę zapory i dostał pierwsze trafienie dziewięć minut później.


    Co ogłoszono 28 października

    WordPress 7.1.4 to wydanie wyłącznie bezpieczeństwa. Projekt liczy w nim 22 poprawki, a wydania naprawcze dostały wszystkie gałęzie od 4.7 wzwyż. Strony na wersji 4.6 i starszej nie dostają już niczego, a to osobny problem, do którego wrócę.

    Najpoważniejsza poprawka dotyczy procesu aktualizacji rdzenia. Błąd polega na wyścigu: atakujący musi trafić w moment, w którym WordPress rozpakowuje nową wersję. Nie potrzebuje do tego konta, hasła ani kliknięcia właściciela strony. Wordfence, który nadał mu numer CVE, ocenia go na 8,1 w skali CVSS. Patchstack pisze, że złożoność ataku jest wysoka i że nie nazwałby go praktycznym do wykorzystania.

    Numer CVE-2026-119977 nadano dopiero 31 października, trzy dni po wydaniu poprawki. Rekord mówi o wersjach od 4.7 do 7.1.3 i o luce typu time-of-check time-of-use, czyli o sprawdzaniu czegoś, co zdążyło się zmienić między sprawdzeniem a użyciem.

    Liczby z telemetrii Wordfence są konkretniejsze niż oceny. Firma wdrożyła regułę blokującą 28 października o 20:30 UTC, mniej więcej trzy godziny po ogłoszeniu wydania. Pierwsze żądanie pasujące do reguły przyszło dziewięć minut później. W ciągu pierwszych 21 godzin Wordfence naliczył ponad 18 500 żądań wymierzonych w ścieżki instalatora setup-config.php w katalogu aktualizacji. Dwa największe źródła tego ruchu przez około 14,5 godziny w kółko sprawdzały kilka witryn, co wygląda na czekanie na moment, w którym któraś zacznie się aktualizować. Użytkownicy darmowej wersji wtyczki dostaną tę samą regułę dopiero 27 listopada.

    Czego w tych liczbach nie ma: potwierdzonego włamania. SecurityWeek pisze, że Wordfence nie poinformował o udanym wykorzystaniu.

    Na czym polega błąd w aktualizacji

    WordPress instaluje nową wersję, rozpakowując paczkę do katalogu wp-content/upgrade, który serwer WWW udostępnia jak każdy inny katalog. Do wersji 7.1.4 nazwa katalogu roboczego brała się z nazwy paczki, więc dla aktualizacji uruchomionej z panelu była przewidywalna. Rutynowe czyszczenie, które startuje przed rozpakowaniem, usuwało całą jego zawartość, razem z plikiem index.php blokującym listowanie katalogu.

    Efekt: przez kilka sekund pod zgadywalną i możliwą do przejrzenia ścieżką leży pełna kopia WordPressa. Ta kopia zawiera wp-admin/setup-config.php, instalator, który uruchamia się sam, bez konfiguracji strony. Kto poprosi go o odpowiedź w odpowiednim momencie, uruchomi instalację przeciwko bazie, którą sam kontroluje, wewnątrz cudzego katalogu dokumentów. Dalej jest już tylko wykonanie kodu z uprawnieniami użytkownika serwera WWW.

    Poprawka zmienia trzy rzeczy naraz. Katalog roboczy dostaje 16 losowych znaków w nazwie, więc nie da się go odgadnąć. Plik index.php jest odtwarzany i przestaje być usuwany, więc katalogu nie da się listować. A wp-config.php trafia na listę plików, których aktualizacja nigdy nie kopiuje z katalogu roboczego. Ostatnia zmiana nie jest opisana w ogłoszeniu wydania, widać ją w kodzie.

    Jest jeszcze jedna konsekwencja, której nie widać w nagłówkach. Aktualizacje wtyczek i motywów rozpakowują się do tego samego katalogu, więc korzystają z nowej nazwy i nowego index.php dopiero wtedy, gdy rdzeń jest już na 7.1.4.

    Dlaczego zapora tego nie złapie

    Pierwszy odruch po takiej wiadomości to sprawdzenie, czy wtyczka zabezpieczająca ma regułę. Ma, albo będzie miała. Problem w tym, że reguła w PHP nie widzi tego żądania.

    Rozpakowana kopia ładuje WordPressa z własnych plików, a oficjalna paczka nie zawiera katalogu mu-plugins, więc wtyczka, która normalnie startuje przy każdym żądaniu, przy tym jednym nie startuje wcale. Firewall aplikacyjny zostaje z niczym. Blokować trzeba wyżej, na serwerze WWW: zakazem dostępu po HTTP do /wp-content/upgrade/. Między aktualizacjami w tym katalogu leży tylko index.php, więc blokada nie psuje niczego, co działa.

    Ten sam mechanizm tłumaczy, dlaczego reguły hostingu nie wystarczą. home.pl napisał klientom, że blokuje znane wzorce ataków, i dodał zdanie, które jest sednem całej sprawy: same luki usuwa wyłącznie aktualizacja. Blokada kupuje czas, nie naprawia kodu.

    Skala: twoja strona albo strona, którą ktoś za ciebie prowadzi

    W3Techs w odczycie z 1 listopada 2026 podaje, że WordPress stoi za 39,5% wszystkich stron i 58,2% stron, których system zarządzania da się rozpoznać. To nie jest technologia dla działu IT. To najczęstszy sposób, w jaki mała firma ma stronę.

    Dwie liczby z tego wydania składają się w arytmetykę ryzyka. Dwadzieścia dwie luki, z czego dwie nie wymagają żadnego konta. Pozostałe dwadzieścia startują z konta Contributor lub wyżej, to znaczy od kogoś, komu ktoś kiedyś dał login do dodawania treści. Jeśli twoja strona ma pięciu takich użytkowników, a nikt nie pamięta, po co, to nie jest problem WordPressa. To jest problem listy dostępu.

    Aktualizacje w tle zwykle robią swoje. „Zwykle” jest tu jednak słowem, które trzeba sprawdzić, bo aktualizacja może się nie udać z powodu uprawnień do plików, braku miejsca na dysku albo wtyczki, która blokuje zapis. Wordfence radzi wprost, żeby nie zakładać, że automat się wywiązał.

    Okno wraca przy każdej aktualizacji, także tej uruchomionej bez udziału człowieka. Kto dziś stoi na 7.1.3, ten zostaje ze starym mechanizmem i ze starym oknem, dopóki nie podniesie wersji. Jedna aktualizacja zamyka temat, odkładanie go utrwala.

    Co zrobić w panelu w pięć minut

    Zacznij od kopii zapasowej. Aktualizacja bezpieczeństwa jest projektowana tak, żeby nie łamać zgodności w obrębie gałęzi, ale kopia kosztuje mniej niż rozmowa z hostingiem po nieudanym wdrożeniu.

    W kokpicie wejdź w Aktualizacje i sprawdź numer wersji. Ma być 7.1.4 albo wydanie naprawcze twojej gałęzi: 7.0.8, 6.9.11, 6.8.12, 6.7.11, 6.6.11, 6.5.14, 6.4.14 i niżej, aż do 4.7.39. Jeśli stoi tam 4.6 lub starsza, nie ma czego łatać. Zostaje migracja na wspieraną wersję, najlepiej na kopii strony.

    Potem zajrzyj na listę użytkowników i policz konta z rolą Contributor i wyżej. Przy okazji sprawdź, czy nie ma tam konta, którego nie znasz, wtyczki, której nie instalowałeś, i plików PHP, których nie ma prawa być. Jeśli strona stała bez poprawki od 28 października, otwórz logi serwera i poszukaj w nich wejść na instalator z katalogu aktualizacji oraz plików, których tam nie było.

    Czas, liczony na jednej stronie: kopia, aktualizacja, sprawdzenie wersji, test formularza kontaktowego, rzut oka na użytkowników. Przy wprawie pięć minut. Portfel osiemnastu stron, czyli typowa praca małej agencji albo firmy z kilkoma markami: 18 × 5 = 90 minut. Półtorej godziny, którą trzeba mieć w kalendarzu, a nie znaleźć.

    Straty po drugiej stronie nie policzę tak dokładnie, bo zależą od tego, co atakujący zrobi po wejściu. Utrata strony to nie tylko brak formularza kontaktowego. To także koszt odtworzenia z kopii, koszt przeglądu tego, co przez ten czas działo się na serwerze, i ostrzeżenie, które Google wyświetla pod adresem przejętej witryny w wynikach wyszukiwania, dopóki właściciel nie usunie przyczyny i nie poprosi o ponowne sprawdzenie. Zdanie „mamy kopię” nie odpowiada na pytanie, jak stara jest ta kopia.

    Czego aktualizacja nie załatwia

    Aktualizacja nie udowodni, że nic się nie stało. Przy luce, która wymaga wygrania wyścigu w oknie kilku sekund, brak potwierdzonych włamań w telemetrii jednej firmy jest informacją, a nie gwarancją. Kto chce mieć pewność, ten robi przegląd: logi, konta, pliki, harmonogramy zadań. To godzina pracy, nie pięć minut.

    Nie czyści też tego, co już leży na dysku. Łatka zamyka drogę wejścia, a nie usuwa webshellu, który ktoś zostawił wcześniej.

    I nie zastępuje higieny kont. Dwadzieścia z dwudziestu dwóch poprawek w tym wydaniu startuje z zalogowanego konta. Strona z jednym administratorem i bez kont redakcyjnych ma z tego wydania mniej do zmartwienia niż strona, na której pięć osób ma dostęp do edytora i nikt nie wie, która z nich odeszła z firmy w zeszłym roku.

    To nie jest też ostatnia taka wiadomość. Wydanie 7.1.3 sprzed trzech tygodni miało siedem poprawek, 7.1.4 ma dwadzieścia dwie. Rytm jest taki, że następne wydanie przyjdzie w ciągu kilku tygodni. Pytanie dotyczy już tylko tego, kto je wdroży.

    Lista kontrolna na dziś

    1. Zrób kopię zapasową, zanim cokolwiek klikniesz.
    2. Sprawdź numer wersji w kokpicie, nie w mailu od firmy hostingowej.
    3. Jeśli wersja jest niższa niż 7.1.4 albo wydanie twojej gałęzi, zaktualizuj teraz.
    4. Zablokuj dostęp po HTTP do /wp-content/upgrade/ na serwerze albo poproś hosting, żeby to zrobił.
    5. Policz konta Contributor i wyżej, usuń te, których nie umiesz uzasadnić.
    6. Jeśli strona stała bez poprawki, przejrzyj logi i pliki, zanim uznasz sprawę za zamkniętą.
    7. Zapisz, kto aktualizował, kiedy i na jakiej wersji skończył.

    Punkt siódmy brzmi jak biurokracja i tak jest traktowany, dopóki przy kolejnym wydaniu nikt nie umie odpowiedzieć, czy poprzednia łatka w ogóle weszła. Po nim zostaje jedno pytanie: czy w twojej firmie jest osoba, która ma w obowiązkach sprawdzenie wersji WordPressa po każdym wydaniu bezpieczeństwa, z kopią zapasową przed i notatką po. W dydlak.cloud prowadzę strony małych firm i aktualizacje bezpieczeństwa mam w stałym zakresie, więc ta osoba ma imię i numer telefonu. Jeśli u ciebie nie ma, wystarczy zacząć od punktu drugiego z tej listy i zobaczyć, co pokaże kokpit.

  • Wizytówka Google i strona: podział pracy, którego nikt nie ustala

    Wynik lokalny pokazuje firmę, zanim ktokolwiek zobaczy jej stronę. Karta w Mapach rozstrzyga trzy wątpliwości i dopiero potem wysyła człowieka dalej, a strona ma domknąć rozmowę. Rozkładam ten układ na części i pokazuję, w którym miejscu najczęściej się rwie.

    Wynik lokalny to karta, nie link

    Kiedy ktoś wpisuje w telefon „hydraulik Kraków”, Google pokazuje na początku kilka firm w jednym bloku, z mapą obok. Dokumentacja Google ujmuje to krótko: osoba szukająca firmy lub miejsca w pobliżu dostaje wyniki lokalne w Mapach i w wyszukiwarce. W karcie widać nazwę, kategorię, ocenę z liczbą opinii, godziny otwarcia i odległość, a pod nimi osobne przyciski do telefonu, trasy i strony. Że to trzy różne wyjścia, a nie jedno, widać w samym panelu profilu, który mierzy połączenia, żądania trasy i kliknięcia w stronę jako trzy oddzielne liczby.

    Z tego wynika coś, co rzadko pada w rozmowie o marketingu lokalnym. Karta jest produktem, a strona jednym z trzech wyjść z niej. Ktoś, kto zadzwonił z karty, strony nie zobaczy. Ktoś, kto kliknął trasę, też nie. Strona obsługuje tylko ten odsetek, który wybrał trzecie wyjście, i na tym polega jej rola w tym kanale.

    Karta odpowiada na pytania, na które strona odpowiada za późno

    Człowiek szukający firmy remontowej ma trzy wątpliwości i chce je rozstrzygnąć przed pierwszym kliknięciem. Czy to firma z mojego miasta. Czy jest teraz otwarta. Czy ktoś już jej zapłacił i był zadowolony.

    Wynik lokalny odpowiada na wszystkie trzy w jednej linii: adres albo dzielnica, godziny otwarcia, ocena z liczbą opinii. Strona musi te odpowiedzi odtworzyć, a potrzebuje na to kilku sekund i jednego przewinięcia. Dlatego osoba, która wchodzi na stronę z karty, jest już po filtrze. Nie trzeba jej przekonywać, że firma istnieje. Trzeba jej powiedzieć, ile to kosztuje, na kiedy da się zrobić i co się stanie po wysłaniu formularza.

    Wniosek z tego jest nieoczywisty: strona nastawiona na ruch lokalny nie powinna zaczynać od historii firmy. Powinna zaczynać od ceny, terminu i obszaru działania, bo resztę wizytówka powiedziała już wcześniej.

    W drugą stronę też działa

    Google potrafi odczytać kategorię z Twojej strony i z tego, co o firmie piszą inne serwisy. Dokumentacja wspomina o tym przy kategorii profilu, więc łatwo to przeoczyć. Strona jest więc jednym ze źródeł trafności, czyli pierwszego z trzech czynników pozycji lokalnej, obok odległości i rozpoznawalności.

    Ten kierunek tłumaczy, dlaczego sama wizytówka nie wystarcza. Karta bez strony stoi na jednym źródle informacji, karta z sensowną stroną ma ich dwa. Zdanie o tym, że montujesz okna w budynkach z lat siedemdziesiątych, trafia i do strony, i do profilu, i zwiększa szansę, że ktoś szukający okien do bloku zobaczy Cię w wynikach.

    Jest tu warunek, który Google stawia wprost. Pole ze stroną ma prowadzić do witryny reprezentującej tę konkretną firmę. Nie wolno podawać adresów przekierowujących ani takich, które odsyłają do innych stron, w tym stron w mediach społecznościowych. Profil z linkiem do fanpage’a łamie tę zasadę i traci kliknięcie, bo Facebook na telefonie prosi o zalogowanie, zanim pokaże cokolwiek.

    Nazwa i adres: pola, na których łatwo stracić profil

    Pole z nazwą wygląda jak miejsce na frazę kluczową i nim nie jest. Google wymaga, żeby nazwa odpowiadała tej, która stoi na szyldzie i którą znają klienci. Hasła marketingowe, numery telefonu, adresy stron, informacje o usługach i godziny są w tym polu zabronione, a ich wpisanie może skończyć się zawieszeniem profilu. W tabeli przykładów Google pokazuje między innymi, że „Regal Pizzeria Open 24 hours” ma się nazywać „Regal Pizzeria”.

    Ta sama logika dotyczy adresu. Firma, która dojeżdża do klienta, nie powinna pokazywać adresu domowego. Dokumentacja mówi to bez ogródek: przy firmach z obszarem działania adres trzeba ukryć przed klientami, a hydraulik pracujący z domu jest podany jako przykład. Zasięg obszaru działania nie powinien sięgać dalej niż około dwóch godzin jazdy od miejsca, w którym firma siedzi.

    Zdjęcia i opinie: jedyne rzeczy widoczne bez kliknięcia

    Zdjęcia w karcie pokazują się dopiero po weryfikacji profilu, więc firma z niepotwierdzonym profilem może je wgrywać bez skutku. Wymagania techniczne są niskie: plik JPG albo PNG od 10 KB do 5 MB, minimum 250 pikseli na 250, zalecane 720 na 720. Google dodaje, że zdjęcie elewacji pomaga klientowi rozpoznać firmę na miejscu, a materiały mają przedstawiać rzeczywistość, bez mocnych filtrów i przeróbek. Zdjęcie z banku obrazów jest więc mniej przekonujące i niezgodne z wytycznymi.

    Opinie działają na dwa sposoby. Liczba i średnia ocena stoją w karcie, więc wpływają na decyzję o kliknięciu. Jednocześnie są częścią rozpoznawalności, trzeciego czynnika pozycji lokalnej: dokumentacja podaje, że ten czynnik opiera się między innymi na tym, ile stron linkuje do firmy i ile ma ona opinii, a więcej opinii i wyższe oceny mogą poprawić pozycję. Odpowiadanie na opinie jest tam osobnym punktem, bo odpowiedź pod negatywną opinią czyta każdy kolejny klient, zanim zadzwoni.

    Panel z liczbami, który trzeba czytać ostrożnie

    Zweryfikowany profil daje podgląd danych: wyświetlenia, wyszukiwania, kliknięcia w stronę, połączenia, żądania trasy i sumę interakcji. Definicje z dokumentacji zmieniają sens kilku z tych liczb.

    Wyświetlenia liczą unikalnych odwiedzających, a jedna osoba jest liczona raz na dobę i tylko ograniczoną liczbę razy, także przy przechodzeniu między telefonem a komputerem. Tysiąc wyświetleń to więc nie tysiąc sesji. Kliknięcia w stronę liczą wyłącznie kliknięcia w link do strony. Połączenia liczą kliknięcia w przycisk telefonu, więc jeśli numeru w profilu nie ma, ta liczba będzie zerem niezależnie od tego, ile razy ktoś naprawdę zadzwonił. Panel obejmuje przy tym dane z wyników organicznych i z reklam Google, a nie wszystkie miary są dostępne dla każdej firmy.

    Z tych definicji wynika rzecz praktyczna. Trzy liczby (kliknięcia w stronę, połączenia, trasy) opisują podział zainteresowania między wyjścia z karty. Jeśli połączeń jest trzy razy więcej niż kliknięć w stronę, strona odpowiada za ćwierć ruchu, a nie za całość. Mierzenie jej konwersji bez tej proporcji prowadzi do wniosku, że strona nie działa, gdy tymczasem działa dokładnie tyle, ile do niej dotarło.

    Rachunek na przykładzie

    Przykład, nie benchmark z raportu. Karta ma 2 400 wyświetleń w miesiącu, 240 kliknięć w stronę, 90 kliknięć w telefon i 30 żądań trasy. Wyjścia na stronę to 240 z 360 interakcji, czyli dwie trzecie. Strona ma 900 wejść miesięcznie, w tym 240 z karty, i daje 8 zapytań, czyli 0,9 proc. Podniesienie tego odsetka do 1,5 proc. samą zmianą nagłówka i skróceniem formularza daje 13,5 zapytania, czyli pięć i pół więcej. Przy domykaniu jednej trzeciej to blisko dwa dodatkowe zlecenia w miesiącu.

    Ten sam rachunek pokazuje, gdzie jest granica. Podwojenie kliknięć w kartę, z 240 do 480, dodaje 240 wejść po 0,9 proc., czyli niewiele ponad dwa zapytania, ale podwaja też telefony, ze 90 do 180. Obie dźwignie płacą w innej walucie: strona w zapisanych zapytaniach, karta w połączeniach. Dlatego kolejność zależy od jednego faktu, którego nie ma w żadnym panelu, czyli od tego, czy ktoś w firmie odbiera telefon. Jeśli nie odbiera, zysk z karty wycieka w tej samej sekundzie, a strona z formularzem zbiera go dalej.

    Miesiąc, jedna zmiana, jedna liczba

    Zapisujesz stan wyjściowy: 30 dni, cztery liczby z panelu i zapytania z formularza. Zmieniasz jedną rzecz i czekasz kolejne 30 dni. Warunek odwrotu ustalasz przed zmianą: jeśli po miesiącu interakcje spadły, wracasz do poprzedniej wersji, choćby nowa wyglądała lepiej. Przy małym ruchu, na przykład 200 wyświetleń i jedno zapytanie w miesiącu, cztery tygodnie dają zbyt mało danych, żeby cokolwiek rozstrzygnąć. Wtedy lepiej zaplanować kwartał niż udawać, że miesiąc coś pokazał.

    Czego wizytówka nie zrobi

    Nie poprawi pozycji poza promieniem, w którym firma realnie działa, bo odległość jest jednym z trzech czynników i nie da się jej kupić. Google pisze wprost, że nie ma sposobu, żeby poprosić o lepszą pozycję lokalną albo za nią zapłacić. Nie naprawi strony, do której prowadzi, i nie zastąpi osoby, która odbiera telefon. Nie stworzy popytu w mieście, w którym nikt tej usługi nie szuka. Nie obroni się też przed zawieszeniem, jeśli w nazwie stoi fraza kluczowa.

    Jej zadanie jest węższe: pokazać się właściwej osobie w promieniu, w którym pracujesz, i podać trzy fakty, które pozwolą jej zdecydować w dwie sekundy.

    Lista kontrolna

    1. Profil jest zweryfikowany, bo bez tego zdjęcia się nie pokazują, a weryfikacja zwiększa szansę na obecność w wynikach.
    2. Nazwa to nazwa z szyldu, bez miasta doklejonego dla pozycji i bez słów o usługach.
    3. Kategoria jest jedna, najbardziej konkretna, jaka pasuje do tego, czym firma jest, a nie do wszystkiego, co robi.
    4. Numer telefonu jest w profilu i jest to numer, pod którym ktoś odbiera.
    5. Link prowadzi do Twojej strony, nie do Facebooka i nie przez przekierowanie.
    6. Adres jest ukryty, jeśli dojeżdżasz do klienta, a obszar działania nie sięga dalej niż dwie godziny jazdy.
    7. Są co najmniej trzy zdjęcia: wejście albo elewacja, środek pracy, efekt. Wszystkie z telefonu.
    8. Na każdą opinię z ostatnich trzech miesięcy jest odpowiedź.
    9. W panelu są zapisane cztery liczby z ostatnich 30 dni, z datą odczytu.

    Czego nie robić: nie doklejaj miasta do nazwy, nie wpisuj fraz w pole kategorii, nie kupuj opinii, nie zostawiaj profilu bez zdjęć, bo pusty kafel przegrywa z kaflem obok, i nie oceniaj strony po wyświetleniach profilu, bo to liczba z innego etapu drogi.

    Ta lista ma dziewięć punktów i większość da się odhaczyć w jedno popołudnie. Trudniejszy jest punkt, którego na niej nie ma: decyzja, co strona mówi osobie, która przyszła z karty po filtrze, i w jakiej kolejności. Jeśli przy tej decyzji przydałby się ktoś, kto najpierw sprawdzi Twój profil i cztery liczby z panelu, a potem napisze stronę pod ten jeden scenariusz, w Sitehero robimy dokładnie to: profil, stronę i formularz ustawione pod ruch lokalny, z pomiarem od pierwszego dnia.

  • Dlaczego ładna strona nie przynosi zapytań

    Dobrze zaprojektowana witryna może mieć wszystko, co trzeba, i nadal nie dawać ani jednego zapytania w tygodniu. Rozkładam ten mechanizm na cztery elementy i pokazuję, jak sprawdzić własną stronę w trzydzieści dni, mierząc jedną liczbę.

    Posiadanie strony przestało być przewagą

    GUS w informacji sygnalnej z 21 października 2026 roku podał, że własną stronę internetową ma 70,7 proc. przedsiębiorstw, a media społecznościowe wykorzystuje 48,6 proc. podmiotów. Badanie obejmuje firmy od dziesięciu pracujących: w tej samej publikacji najmniejsza klasa wielkości to podmioty o liczbie pracujących od 10 do 49, więc mikro firmy są poza próbą.

    Ta liczba zmienia punkt ciężkości. Stronę ma dziś większość firm, więc samo jej posiadanie niczego nie wyróżnia. Wyróżnia to, co się dzieje po wejściu.

    Dwie firmy z jednej branży mogą mieć witryny o podobnej estetyce i skrajnie różnej liczbie zapytań. Różnica rzadko siedzi w warstwie graficznej. Siedzi w kolejności informacji oraz w liczbie decyzji, które klient musi podjąć, żeby się z Tobą skontaktować. Projekt graficzny jest kosztem, który ponosisz raz. Te dwie rzeczy rozstrzygają o wyniku co miesiąc.

    Człowiek, który wchodzi na stronę, zadaje trzy pytania

    Nikt nie czyta strony usługowej od góry do dołu. Ktoś, kto wpisał w wyszukiwarkę „remont łazienki Poznań”, skanuje wzrokiem i szuka potwierdzenia, że jest w dobrym miejscu. Potwierdzenie składa się z trzech odpowiedzi.

    Czy to o mnie. Odpowiedź musi paść w nagłówku, nie w akapicie pod nim. Nagłówek o kompleksowych rozwiązaniach dla biznesu nie odpowiada na to pytanie, bo pasuje do wszystkiego, więc nie znaczy nic. Nagłówek o remontach łazienek w Poznaniu i wolnych terminach od listopada odpowiada i od razu zawęża grono odbiorców do tych, których ta usługa dotyczy.

    Czy to działa. Obietnica jakości nic tu nie waży, bo kosztuje jedno zdanie i nie zobowiązuje nikogo. Waży ślad, że ktoś już zapłacił: zdjęcia z realizacji, nazwa osiedla albo dzielnicy, opinia z imieniem i datą. Dowód jest mocniejszy niż przymiotnik, bo przymiotnik można napisać bez pracy.

    Co zrobić dalej. Jedna czynność, wyrażona czasownikiem: zadzwoń, wyślij zapytanie, sprawdź wolny termin. Jeśli po trzech sekundach nie wiesz, co kliknąć, strona nie ma następnego kroku i wizyta kończy się na przewijaniu.

    Pięć równorzędnych przycisków to żaden przycisk

    Na typowej stronie usługowej numer telefonu stoi w nagłówku, pod nim formularz, w rogu ikona Messengera, obok czat z „asystentem”, w stopce adres mailowy, a w treści jeszcze „napisz na WhatsAppie”. Każdy z tych elementów osobno ma sens. Razem mówią: ta firma nie ma jednego sposobu na kontakt, więc wybierz za nią.

    Klient w takiej sytuacji robi jedną z trzech rzeczy. Klika pierwszy element, który zauważy. Albo wychodzi do konkurencji, która ma jeden przycisk. Albo dzwoni, jeśli akurat jest w godzinach, w których ktoś odbiera.

    Wybierz jedną ścieżkę główną, taką, którą da się wykonać kciukiem na telefonie, i jedną zapasową dla ludzi, którzy wolą inny kanał. Reszta zostaje, ale w stopce, gdzie trafia ten, kto naprawdę jej szuka.

    Do tego dochodzą dwie rzeczy techniczne, które łatwo przeoczyć, a które psują ścieżkę w najgorszym momencie. Numer telefonu powinien być linkiem tel:, żeby dotknięcie wybierało numer, a nie kopiowało go do schowka. Formularz nie może wymagać przewijania ani drugiego kliknięcia, żeby go zobaczyć, bo na telefonie każdy dodatkowy ruch to okazja, żeby zrezygnować.

    Szybkość jest warunkiem, nie ozdobą

    Google podaje progi Core Web Vitals: LCP do 2,5 sekundy, INP do 200 milisekund i CLS do 0,1. Wszystkie trzy mierzy się na 75. percentylu, osobno dla telefonów i komputerów (web.dev, artykuł „Web Vitals”). Dokumentacja Google Search Central mówi to samo bez ogródek: systemy rankingowe używają Core Web Vitals, a indeksowanie jest mobilne, bo Google pobiera wersję strony przeznaczoną dla smartfona i na jej podstawie ocenia treść.

    Z tego wynikają dwa wnioski. Wolna strona kosztuje podwójnie, bo traci część ludzi, którzy nie doczekali wczytania, i traci pozycje, bo sygnał jest słabszy. Drugi wniosek jest mniej oczywisty: witryna, która na komputerze wygląda dobrze, a na telefonie chowa przycisk poza ekranem, jest oceniana po tej gorszej wersji.

    Sprawdzenie zajmuje kilka minut i nie wymaga programisty. PageSpeed Insights pokazuje dane laboratoryjne i terenowe. Liczy się drugi zestaw, bo pochodzi od prawdziwych użytkowników, a nie z symulacji na serwerze. Jeśli w kolumnie telefonów LCP wychodzi cztery sekundy, żaden nowy nagłówek tego nie naprawi.

    Formularz: miejsce, w którym traci się najwięcej zapytań

    Każde pole w formularzu jest pytaniem, na które klient musi odpowiedzieć, zanim dostanie odpowiedź. Imię albo nazwa firmy, jeden kontakt i jedno zdanie o sprawie wystarczą, żeby oddzwonić. Numer NIP, budżet i termin realizacji są wygodne dla Ciebie i kosztowne dla niego: to informacje, które i tak padają w pierwszej minucie rozmowy.

    Trzecia rzecz to obietnica po wysłaniu. Formularz, który po kliknięciu pokazuje puste „dziękujemy” i nic więcej, zostawia klienta w próżni. On nie wie, czy wiadomość doszła, więc po godzinie dzwoni gdzie indziej. Jedno zdanie z terminem odpowiedzi, na przykład „odpowiadamy tego samego dnia roboczego”, domyka tę lukę i ustawia oczekiwanie, które sam możesz spełnić.

    Dowód, który da się sprawdzić w dziesięć sekund

    Opinia bez nazwiska i bez daty jest reklamą, niezależnie od tego, jak dobrze wygląda na kafelku. Opinia z imieniem, nazwą firmy i miesiącem jest informacją, bo czytelnik może ją w przybliżeniu zweryfikować, a przynajmniej widzi, że nie jest anonimowa.

    To samo dotyczy zdjęć. Zdjęcie z banku obrazów, na którym ktoś w nieskazitelnie czystym pomieszczeniu podaje klucze, mówi mniej niż niewyraźne zdjęcie z telefonu przedstawiające tę samą łazienkę przed i po. Drugie jest dowodem, pierwsze dekoracją.

    Zostają jeszcze dane firmy, najczęściej pomijane. Nazwa, adres, numer NIP w stopce. Kosztuje trzy linie tekstu, a odpowiada na pytanie, które klient zadaje sobie podświadomie przy każdej stronie wykonawcy, czyli czy ta firma istnieje naprawdę.

    Trzy liczby, które wystarczą do decyzji

    Do sprawdzenia, czy problem jest w stronie, nie trzeba płatnych narzędzi. Wystarczą trzy liczby: ile osób wchodzi na stronę w miesiącu, ile z nich zostawia zapytanie i po jakim czasie ktoś na to zapytanie odpowiada.

    Rachunek na przykładzie, nie z raportu branżowego. Strona ma 900 wejść miesięcznie i trzy zapytania, co daje 0,33 proc. Po uproszczeniu formularza, zmianie nagłówka na konkretny i dodaniu numeru jako linku odnotowujesz dziewięć zapytań, czyli 1 proc. Różnica to sześć zapytań miesięcznie z tego samego ruchu i bez złotówki wydanej na reklamę. Przy domykaniu jednej trzeciej zapytań daje to dwa dodatkowe zlecenia w miesiącu, a w skali roku dwadzieścia cztery. Twoje liczby będą inne, dlatego podstaw własne: wejścia mnożysz przez odsetek zapytań, a wynik przez swoją skuteczność domykania.

    Trzecia liczba, czas odpowiedzi, poprawia się taniej niż wszystko inne z tej listy, a i tak schodzi na koniec. Zapytanie, które leży w skrzynce przez dwa dni, trafia do firmy, która odpowiedziała w dwie godziny, bo klient nie czeka. Jeśli nie wiesz, ile wynosi Twój czas odpowiedzi, sprawdź daty w wysłanych wiadomościach z ostatniego miesiąca. To pomiar, nie ocena.

    Test trzydziestu dni z kryterium porażki

    Zmiany na stronie mają tę właściwość, że robi się je wszystkie naraz, a potem nie wiadomo, która pomogła. Dlatego kolejność jest ważniejsza niż liczba poprawek.

    Najpierw policz punkt wyjścia: trzydzieści dni, jedna liczba, zapytania z formularza i telefonu razem. Potem zmień jedną rzecz z listy powyżej, najlepiej formularz albo nagłówek, i odczekaj kolejne trzydzieści dni. Kryterium porażki ustal przed zmianą, nie po: jeśli po trzydziestu dniach zapytań jest mniej niż w punkcie wyjścia, wracasz do poprzedniej wersji. To brzmi oczywiście, dopóki nie okaże się, że nowa wersja jest ładniejsza i szkoda ją cofać.

    Miesiąc to minimum, bo krótszy okres mierzy raczej przypadkowy tydzień niż efekt. Jeśli ruch jest mały, na przykład dwieście wejść miesięcznie i jedno zapytanie, to trzydzieści dni nie wystarczy do żadnego wniosku i uczciwiej jest wydłużyć test do kwartału, niż udawać, że się wie.

    Czego strona nie zrobi

    Część rozczarowań bierze się z oczekiwań, których witryna nie spełni, więc lepiej je nazwać od razu.

    Strona nie odbierze telefonu, nie wyceni remontu i nie zamknie sprzedaży. Nie przekona kogoś, kto potrzebuje usługi, której nie oferujesz, i nie obroni ceny, jeśli ta jest dwa razy wyższa od rynkowej bez powodu. Nie zastąpi też osoby, która zna klienta i jego działkę, bo ta wiedza nie mieści się w nagłówku.

    Jej zadanie jest mniejsze i konkretne: doprowadzić właściwą osobę do rozmowy z Tobą, w jednym kliknięciu, bez wątpliwości, czy trafiła pod właściwy adres.

    Lista kontrolna przed zmianami

    1. Nagłówek mówi, co robisz i gdzie, w języku klienta, nie w języku branży.
    2. Na stronie jest jedna główna czynność, widoczna bez przewijania na telefonie.
    3. Numer telefonu jest linkiem, który wybiera numer po dotknięciu.
    4. Formularz ma najwyżej trzy pola i po wysłaniu obiecuje konkretny termin odpowiedzi.
    5. Opinie mają imię, firmę i datę, a zdjęcia pochodzą z Twoich realizacji.
    6. W stopce są nazwa firmy, adres i NIP.
    7. LCP na telefonie mieści się w 2,5 sekundy według danych terenowych.
    8. Ktoś w firmie wie, że odpowiada na zapytania w ciągu jednego dnia roboczego.

    Czego nie robić: nie stawiaj wyskakującego okna z newsletterem w pierwszej sekundzie, nie włączaj czatu, który nie potrafi odpowiedzieć na pytanie o cenę, nie chowaj cennika za „skontaktuj się z nami”, jeśli konkurencja go publikuje, i nie mierz sukcesu licznikiem odwiedzin, bo odwiedziny nie płacą faktur.

    Punkt pierwszy z tej listy jest zwykle tym, który wymaga najwięcej pracy, bo trzeba zdecydować, do kogo strona mówi, i wyrzucić resztę. Jeśli po teście trzydziestu dni liczby nadal stoją, a punkt wyjścia jest policzony uczciwie, problem rzadko leży w jednym akapicie. Wtedy warto mieć kogoś, kto zada niewygodne pytania o ścieżkę kontaktu i przeliczy ją na zapytania, zamiast zaczynać od nowego projektu graficznego: w Sitehero dostajesz stronę zbudowaną pod tę jedną ścieżkę, z formularzem, nagłówkiem i danymi firmy ustawionymi od początku, a nie doklejonymi po publikacji.

  • Błąd 503 na stronie: jak wyłączyć serwis na czas naprawy i nie wypaść z Google

    W tym tygodniu rządy i duże firmy wyłączały strony, żeby załatać poważną dziurę w oprogramowaniu serwerów. Przerwa trwała godziny. Skutek w wyszukiwarce może trwać tygodnie, bo o tym, co zostanie w indeksie, decyduje kod odpowiedzi serwera, a nie treść komunikatu, który widzi klient.


    22 października baronessa Lloyd of Effra powiedziała w Izbie Lordów, że 32 usługi rządowe w Wielkiej Brytanii są niedostępne, a cztery częściowo. Wyjaśniła, że to w dużej mierze skutek ostrożności: systemy wyłączono po to, żeby spokojnie wdrożyć poprawki i środki zaradcze. W Polsce Ministerstwo Cyfryzacji podało w czwartek, że Centralny Ośrodek Informatyki czasowo wyłączył strony BIP działające w serwisie ssdip.bip.gov.pl, żeby wdrożyć niezbędne zabezpieczenia. Fiński Valtori, prowadzący usługi informatyczne dla państwa, dzień wcześniej wyłączył publiczne serwisy rządowe i dopiero potem przywracał je etapami. W nocy z 21 na 22 października Sony zamknął na konserwację sklep Sony Store, Nojima odcięła stronę i sklep internetowy, Bandai Namco wstrzymało część usług w salonach i w sklepie, a Tokio Marine przestało wyświetlać stronę grupy.

    Powodem było bezpieczeństwo. Decyzja, którą podjęli ci operatorzy, dotyczyła jednak czegoś innego: przez jakiś czas strona miała nie odpowiadać. Części, której nie widać w komunikacie prasowym, zwykle nikt nie planuje. Serwer, który w czasie przerwy odpowiada kodem 404, mówi Google, że strony już nie ma. Serwer, który odpowiada kodem 503, mówi, że strony chwilowo nie ma, ale wróci. Dla człowieka oba komunikaty znaczą „spróbuj później”. Dla wyszukiwarki to dwa różne zdania, a Google rozróżnia je od lat i opisało to w dokumentacji dla administratorów.

    Skąd się wzięła fala wyłączeń

    Powód jest techniczny i dotyczy PHP, języka, na którym stoi większość stron, w tym WordPress. 21 października wyszły poprawki na dwie luki pozwalające uruchomić obcy kod na serwerze bez logowania, a zapowiedź wydania pojawiła się dzień wcześniej. CERT-EU w biuletynie 2026-018 napisało wprost, że tam, gdzie natychmiastowa aktualizacja nie jest możliwa, organizacje powinny rozważyć odizolowanie aplikacji wystawionych do internetu od sieci publicznej do czasu wdrożenia i sprawdzenia poprawki. Brytyjskie NCSC dało podobne zalecenie: załatać od razu albo rozważyć odłączenie systemów do czasu naprawy.

    Skala prób ataku rośnie szybciej niż liczba załatanych serwerów. Matthew Prince z Cloudflare pisał w środę wieczorem, że w dziesięciu godzinach przed publikacją jego sieć widziała tysiące prób wykorzystania luki, a po ogłoszeniu licznik skoczył do dziesiątek tysięcy w ciągu 45 minut, setek tysięcy w dwie godziny i milionów obecnie. Hannu Naumanen z fińskiego Valtori dodał rzecz, którą warto zapamiętać przy planowaniu własnego wyłączenia: przywracanie usług może zająć dni albo tygodnie, bo poza samą aktualizacją systemy trzeba dokładnie przetestować.

    Do tego doszło przypomnienie, które Google Search Central opublikowało tego samego dnia po południu na LinkedIn, kilka godzin po wydaniu poprawek: serwujcie 503, nie 404 i nie stronę błędu z kodem 200. Opisał to serwis PPC Land, cytując post w całości.

    Wyłączenie strony to dwie decyzje, nie jedna

    Pierwsza decyzja jest bezpieczeństwa: łatamy teraz czy izolujemy. Druga jest dostępności: jak dokładnie wygląda stan, w którym strona nie działa. Właściciel firmy zwykle podejmuje pierwszą i nie zauważa drugiej, bo w pośpiechu robi to, co najszybsze. Najszybsze bywa najgorsze, bo przerwa w działaniu jest chwilowa, a wpis w wyszukiwarce zostaje na dłużej.

    Druga decyzja ma jeszcze jedną cechę: nie da się jej podjąć w trakcie awarii. Jeśli nie wiesz dzisiaj, co twój serwer zwraca, gdy strona jest wyłączona, to nie będziesz tego wiedzieć o trzeciej nad ranem, gdy będzie trzeba wybierać między łatką a postojem.

    Co Google robi z kodem odpowiedzi

    Dokumentacja Google opisuje dwadzieścia kodów. Dla przerwy technicznej liczą się trzy rodziny.

    Kody z rodziny 4xx, czyli między innymi 404 i 410, są jednoznaczne. Google nie indeksuje adresów, które je zwracają, a adresy już zaindeksowane, które zaczną je zwracać, usuwa z indeksu. Treść takiej odpowiedzi jest ignorowana. To nie jest zawieszenie wpisu, to skreślenie.

    Kody 5xx, w tym 500, 502 i 503, działają inaczej. Google zwalnia tempo indeksowania strony, a adresy już zaindeksowane zachowuje, ale „eventually dropped”, czyli po pewnym czasie również je usuwa. Dokumentacja nie podaje, ile ten czas wynosi. Przy tym treść odpowiedzi jest ignorowana, więc komunikat „wracamy o 14:00” nie zostanie nigdzie zapisany. Gdy serwer znów zacznie odpowiadać kodem 2xx, tempo indeksowania rośnie stopniowo.

    Kody 2xx są zaproszeniem do przetwarzania. Jeśli pod kodem 200 wyślesz stronę z komunikatem o przerwie, Google potraktuje ją jak normalną treść. Dokumentacja mówi, że jeśli treść sugeruje błąd, pustą stronę albo komunikat o błędzie, Search Console pokaże to jako soft 404. Adres zostaje w indeksie, ale z etykietą, której nikt nie chce, a użytkownik trafia na stronę bez treści.

    Jest jeszcze 429, czyli zbyt wiele żądań. Google traktuje go jak błąd serwera, więc ląduje w tej samej rodzinie co 503.

    Pułapka: komunikat o przerwie z kodem 200

    W praktyce najczęstszy błąd nie polega na wybraniu 404 zamiast 503. Polega na tym, że nikt nie sprawdził, co wychodzi z serwera. Gotowe strony „przerwa techniczna” w CDN, wtyczki do trybu serwisowego i panele hostingowe różnią się jednym szczegółem, którego nie widać na ekranie: kodem odpowiedzi. Czasem jest 503. Czasem 200, bo ktoś uznał, że „strona działa, tylko pokazuje inny tekst”.

    Drugi wariant tej samej pułapki to proxy przed aplikacją. Aplikację wyłączasz albo izolujesz, ale domena nadal odpowiada z serwera pośredniczącego, który oddaje zapamiętaną kopię albo własną stronę błędu. Wtedy Google widzi 200 i treść, która do niczego nie prowadzi.

    Ile kosztuje doba przerwy

    Policzmy na przykładzie, nie na benchmarku z raportu. Firma usługowa ma 1200 wejść z Google miesięcznie, z czego 3 procent zostawia zapytanie. To 36 zapytań. Jeśli co czwarte zamienia się w zlecenie, jest 9 zleceń. Przy średniej wartości 1800 złotych daje to 16 200 złotych miesięcznie, czyli 540 złotych dziennie i 22,50 złotych na godzinę.

    Doba przerwy to więc około 540 złotych utraconych przychodów, a tydzień to 3780 złotych. To liczba, którą da się wpisać w decyzję, ale ona dotyczy tylko przerwy. Dochodzi drugi rachunek, gdy strony wypadną z indeksu: jeśli po powrocie połowa ruchu wraca dopiero po sześciu tygodniach, tracone jest 16 200 × 0,5 × 1,5, czyli 12 150 złotych. To scenariusz, nie prognoza, ale pokazuje rząd wielkości. W sklepie internetowym liczby są większe, bo dochodzi koszt porzuconych koszyków. W gabinecie mniejsza jest kwota, ale telefon dzwoni tak samo.

    Przy takich stawkach trzy godziny pracy nad testem wyłączenia po 150 złotych to 450 złotych, czyli mniej niż jedna doba postoju.

    Test przed awarią, nie w jej trakcie

    Test jest krótki i nie wymaga przenoszenia produkcji. Potrzebna jest kopia strony na osobnym adresie, na którym nikt nie prowadzi sprzedaży, i jedno polecenie z terminala: curl -I https://adres-kopii. Pierwsza linia odpowiedzi pokaże kod. Jeśli to 503, tryb serwisowy jest ustawiony dobrze. Jeśli 200, masz stronę z komunikatem, którą Google zindeksuje. Jeśli 404, masz skreślenie.

    Kryterium porażki stawia się przed testem, nie po nim. Brzmi ono tak: jeśli choć jedna podstrona zwraca kod inny niż 5xx w trybie serwisowym, wyłączenie nie jest gotowe i nie wolno go użyć na produkcji. Druga część testu to sprawdzenie, czy kod widzi robot, a nie tylko przeglądarka. Trzecia to sprawdzenie, czy panel hostingu albo CDN nie podmienia odpowiedzi.

    Test ma jeszcze jeden efekt, mniej oczywisty: pokazuje, jak długo trwa przywrócenie. Valtori mówi o dniach albo tygodniach nie dlatego, że łatka jest trudna, tylko dlatego, że po niej trzeba sprawdzić, czy wszystko działa. Jeśli twoja strona nie ma środowiska testowego, dowiesz się o tym w najgorszym momencie.

    Co może pójść nie tak

    Kod 503 chroni wpis w indeksie, ale nie chroni go bez końca. Google nie deklaruje, po jakim czasie porzuci adresy, które uparcie zwracają błąd serwera, a „eventually” w dokumentacji nie jest terminem. Przerwa rzędu godzin albo jednego dnia mieści się w tym, co dokumentacja opisuje jako stan przejściowy. Wyłączenie na ponad tydzień, jak w tegorocznym przypadku sieci sklepów spożywczych w Stanach Zjednoczonych, to już zakład.

    Blokada w pliku robots.txt nie jest alternatywą. Zablokowanie adresu nie usuwa go z indeksu, a jeśli robot nie może pobrać strony, nie zobaczy też kodu 503. Najgorszy wariant to zablokowanie i wyłączenie naraz: wpis zostaje w wynikach, prowadzi donikąd, a robot nie ma jak się dowiedzieć, że to stan przejściowy.

    Kampanie reklamowe nie zatrzymują się same. Płatne kliknięcia będą prowadzić na stronę, która nie odpowiada, i za nie zapłacisz. To pierwsza rzecz do wyłączenia w panelu reklam, jeszcze przed łatką.

    Izolacja aplikacji od sieci, czyli rozwiązanie zalecane przez CERT-EU, nie zawsze oznacza, że domena przestaje odpowiadać. Często oznacza, że przestaje odpowiadać aplikacja, a domena dalej odpowiada z proxy. To wygodne dla użytkownika i ryzykowne dla indeksu, jeśli proxy nie ustawia właściwego kodu.

    Czego nie robić

    Nie wysyłaj strony z komunikatem pod kodem 200, bo to soft 404 i treść, która nie ma sensu w wynikach. Nie zwracaj 404 na czas przerwy, bo 404 i 410 są w tej samej rodzinie i oba usuwają adres z indeksu. Nie dodawaj reguły w robots.txt na czas wyłączenia. Nie kasuj podstron, żeby „wyłączyć stronę”, bo po powrocie odbudowa adresów zajmie dłużej niż przerwa. Nie licz, że pozycjonowanie wróci w dwa dni, bo tempo indeksowania po serii błędów rośnie stopniowo.

    Lista kontrolna

    1. Sprawdź, co serwer zwraca dzisiaj, gdy strona jest w trybie serwisowym, przez curl -I na kopii, nie na produkcji.
    2. Ustal, który element układu ustawia kod: aplikacja, panel hostingu czy CDN, i sprawdź każdy z nich osobno.
    3. Zapisz w jednym miejscu, kto włącza tryb serwisowy, kto go wyłącza i jak sprawdza, że kod to 503.
    4. Wyłącz płatne kampanie, zanim wyłączysz stronę.
    5. Po przywróceniu sprawdź w Search Console, czy adresy wróciły do indeksu, i porównaj ruch z tygodniem przed przerwą.
    6. Zapisz datę, godzinę i powód przerwy. Następna będzie wyglądać podobnie, a ta notatka skróci decyzję.

    Punkt pierwszy jest tym, którego prawie nikt nie robi przed awarią, bo do awarii wydaje się daleko, a strona działa. Cała lista ma sens tylko wtedy, gdy ktoś bierze ją na siebie: sprawdzi kod odpowiedzi, przygotuje kopię do testu i dopilnuje, żeby tryb serwisowy nie zamienił się w tygodniowe zniknięcie z wyników. W dydlak.cloud robię to jako usługę: przegląd strony przed przerwą, test trybu serwisowego na kopii, poprawka w oknie doby i sprawdzenie w Search Console po powrocie. Raport dla właściciela firmy ma trzy akapity i ani jednego skrótu, którego nie da się rozwinąć.

  • Ile kosztuje strona internetowa w 2026 i od czego zależy cena

    Wycena strony bywa tak samo myląca jak cena mieszkania podana bez metrażu. Rozkładam ją na sześć pozycji, pokazuję, gdzie powstaje różnica między ofertami, i liczę, ile kosztuje utrzymanie strony przez trzy lata.


    Wycena nie jest ceną produktu

    Kiedy prosisz trzy firmy o wycenę strony wizytówki, dostajesz trzy liczby i zwykle ani jednego zdania o tym, co jest w środku. Wybierasz tę ze środka widełek, bo skrajne wyglądają podejrzanie. Ten wybór jest loterią, dopóki nie wiesz, co porównujesz.

    Strona internetowa nie jest produktem, który leży na półce w jednym rozmiarze. Jest usługą, a wycena jest planem pracy przeliczonym na pieniądze. Plan ma godziny, stawkę, materiały i zakres. Oferta, która pokazuje tylko sumę, zaprasza do zaufania.

    Dlatego różnica między dwiema wycenami rzadko dotyczy tej samej rzeczy. Jedna firma liczy dwanaście podstron, druga trzy. Jedna pisze teksty, druga czeka na gotowe. Jedna robi projekt od zera, druga bierze szablon i zmienia kolory. Porównujesz liczby, a powinieneś porównywać zakresy.

    Z czego składa się każda wycena

    W ofertach, które widziałem, powtarza się ten sam zestaw pozycji, choć nazwy bywają różne.

    Projekt i układ: struktura podstron, kolejność sekcji, wygląd. Treści: teksty, zdjęcia, opisy usług, odpowiedzi na pytania klientów. Wdrożenie: złożenie strony, konfiguracja, podłączenie formularza, testy na telefonie, publikacja. Te trzy pozycje są jednorazowe i odpowiadają za większość ceny.

    Pozostałe trzy wracają co roku: domena, hosting i utrzymanie. W pierwszym rachunku są małe i łatwe do przeoczenia. W trzecim roku rozstrzygają o tym, ile strona naprawdę kosztuje.

    Z tego podziału wynika jedna praktyczna rzecz. Każdą ofertę da się sprawdzić, pytając o godziny: ile na projekt, ile na teksty, ile na wdrożenie. Firma, która pracuje uczciwie, te godziny zna. Firma, która ich nie zna, wycenia na wyczucie i w połowie projektu wraca z dopłatą.

    Godziny razy stawka

    Do takiej rozmowy potrzebny jest punkt odniesienia. Zacznę od najprostszego, jaki jest publicznie dostępny.

    GUS podał 20 października 2026 roku, że przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw wyniosło we wrześniu 2026 roku 9266,48 zł (informacja sygnalna GUS, dane dla firm zatrudniających dziesięć i więcej osób, z premiami w środku). Podzielone przez 168 godzin, czyli przeciętny miesiąc pracy, daje 55,16 zł brutto za godzinę. To moje przeliczenie na danych GUS, nie stawka z żadnego cennika.

    Ta liczba nie jest stawką na fakturze. Faktura pokrywa też składki, biuro, księgowość, czas na rozmowy i poprawki, których nikt nie wpisał w plan. Działa jako podłoga: jeśli wycena zakłada czterdzieści godzin pracy, te godziny gdzieś kosztują.

    Drugi punkt odniesienia jest twardszy, bo ustawowy. Od 1 stycznia 2026 roku minimalna stawka godzinowa przy umowie zlecenia wynosi 31,40 zł (rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2025 roku, Dz.U. 2025 poz. 1242, paragraf 2). Oferta, w której godzina pracy człowieka wychodzi taniej, opiera się na pracy, której ktoś nie wykonał, albo na kosztach przeniesionych w miejsce, którego nie widzisz.

    Rachunek na przykładzie, nie na badaniu rynku. Strona wizytówki z sześcioma podstronami, teksty po stronie wykonawcy, jedno spotkanie, publikacja: dwanaście godzin projektu, dziesięć godzin tekstów, szesnaście godzin wdrożenia i cztery godziny testów dają czterdzieści dwie godziny. Przy 55,16 zł za godzinę to 2316,72 zł samej pracy, przed domeną, hostingiem i marżą. Jeśli oferta na taki zakres jest o połowę niższa, albo zakres jest mniejszy, niż myślisz, albo godziny policzono po stawce, przy której nikt nie wyżyje.

    Treści, czyli pozycja, której nie ma w ofercie

    Największa różnica między tanimi i drogimi stronami nie siedzi w kodzie. Siedzi w tekście.

    Strona wizytówki ma kilka podstron, a każda z nich potrzebuje tekstu długości kilkuset słów. Ktoś musi je napisać, a potem ktoś musi sprawdzić, czy odpowiadają na pytania, które klient naprawdę zadaje. W taniej ofercie teksty prawie zawsze są po Twojej stronie, w rubryce, której nie czytasz do dnia, w którym trzeba zacząć. Wtedy okazuje się, że masz napisać osiem stron o własnej pracy, więc ląduje tam to, co było w starej ulotce.

    Wycena z tekstami jest droższa o kilkanaście godzin pracy i ta różnica jest realna. Ktoś siada, wypytuje Cię o usługi, spisuje odpowiedzi, układa je w kolejności, w której klient czyta, i pilnuje, żeby na stronie była odpowiedź o cenę, termin i obszar działania.

    Pytanie do wykonawcy jest więc proste: kto pisze teksty i ile ich jest w tej cenie. Odpowiedź powinna być w umowie, nie w prezentacji.

    Domena i hosting: koszt, który wraca co roku

    Domena .pl nie jest kupowana raz na zawsze, choć tak wygląda w pierwszym rachunku. W cenniku HitMe z października 2026 roku rejestracja kosztuje 18,45 zł brutto, a odnowienie 67,00 zł brutto za rok. Pierwszy rok jest tani, drugi i trzeci już nie.

    Hosting wygląda podobnie. cyber_Folks w cenniku usług hostingowych podaje dla pakietu cyber_START! 279 zł netto za rok odnowienia, czyli 343,17 zł brutto, i zastrzega, że są to ceny regularne, bez promocji. Rachunek na trzy lata: domena 18,45 plus 67 plus 67 daje 152,45 zł, hosting trzy razy 343,17 daje 1029,51 zł. Razem 1181,96 zł brutto, czyli 32,83 zł miesięcznie i równowartość 21,4 godziny pracy przy stawce 55,16 zł.

    Koszty stałe strony są małe w porównaniu z jednorazowym kosztem jej zrobienia. Kłopot zaczyna się gdzie indziej: liczba w pierwszym roku bywa inna niż w drugim, a decyzję podejmujesz na trzy lata, nie na dwanaście miesięcy.

    Ten sam cennik pokazuje to bez owijania. cyber_SPRINT! kosztuje 9 zł netto za pierwsze trzy miesiące, czyli 11,07 zł brutto, a odnowienie roczne to 449 zł netto, czyli 552,27 zł brutto. Oba warianty są w cenniku obok siebie i oba są prawdziwe. Strona, która ma przetrwać trzy lata, płaci po pierwszym okresie pełną stawkę, więc porównuj cenę odnowienia, a nie cenę wejścia.

    Osobna sprawa, którą łatwo przegapić: abonentem domeny powinna być Twoja firma, a nie wykonawca. Wpisanie nazwy domeny w whois zajmuje chwilę i od razu pokazuje, kto tam stoi. Jeśli nie Ty, masz problem do rozwiązania przed podpisaniem umowy, a nie po zakończeniu współpracy.

    Utrzymanie: abonament, godziny albo nic

    Trzecia pozycja cykliczna to utrzymanie. Tu oferty różnią się najbardziej, bo to samo słowo oznacza trzy różne rzeczy.

    W modelu abonamentowym płacisz stałą kwotę miesięcznie i ktoś pilnuje aktualizacji, kopii zapasowych, certyfikatu i tego, czy strona odpowiada. W modelu godzinowym dzwonisz, gdy coś się dzieje, i płacisz za wykonaną pracę. W trzecim nie płacisz nic, dopóki strona działa, a potem płacisz za naprawę.

    Każdy z tych modeli ma sens w innym przypadku. Strona wizytówki, która nie zmienia się od miesięcy, nie potrzebuje miesięcznego abonamentu tylko dlatego, że ktoś go oferuje. WordPress z wtyczkami i formularzami potrzebuje kogoś, kto raz w miesiącu sprawdzi wersje, bo wtyczka porzucona dwa lata temu jest dziurą, a nie ozdobą.

    Koszt braku utrzymania nie pojawia się w cenniku, bo jest rozłożony w czasie. Wersja PHP na serwerze rośnie sama, certyfikat wygasa, kopia zapasowa okazuje się nie działać w dniu, w którym jest potrzebna. Wniosek jest skromniejszy niż abonament u każdego: trzeba wiedzieć, kto ma tę robotę wpisaną w obowiązki.

    Czego cena nie obejmuje

    Nawet dobra wycena nie obejmuje kilku rzeczy, które doliczasz po swojej stronie.

    Budżetu na reklamę i dystrybucję. Strona bez ruchu nie przynosi zapytań, a nowa domena zbiera zaufanie w wyszukiwarce miesiącami. Zdjęć, jeśli potrzebujesz sesji, a nie fotografii z telefonu. Integracji, jeśli formularz ma wpadać do CRM-a albo kalendarz ma pokazywać wolne terminy. Poprawek po publikacji, bo pierwsza wersja zawsze coś odsłania. Twojego czasu na zebranie informacji, zatwierdzenie tekstów i decyzję o zdjęciach.

    Do tego dochodzi rzecz, której nie kupisz za żadne pieniądze: witryna nie zamknie sprzedaży za Ciebie. Klient kupuje to, co stoi w ofercie i w cenie, a domyka zakup dopiero wtedy, gdy ktoś odbierze telefon. Strona może ten kontakt ułatwić albo go zepsuć, chowając numer za pięcioma przewinięciami.

    Jak porównać dwie oferty w piętnaście minut

    Poniżej sześć pytań, które zadawałem w obie strony, jako wykonawca i jako klient. Za każdym razem wychodziło coś, czego nie było w prezentacji.

    1. Ile godzin jest w tej wycenie i na co. Poproś o podział na projekt, teksty i wdrożenie.
    2. Co wchodzi w zakres: ile podstron, ile tekstów, czyje zdjęcia, jakie integracje.
    3. Kto pisze teksty i kto je poprawia po Twoich uwagach.
    4. Na kogo jest zarejestrowana domena i kto ma dostęp do panelu.
    5. Co się dzieje po pierwszym roku: ile kosztuje odnowienie hostingu i czy opieka jest w cenie.
    6. Ile kosztuje zmiana po publikacji: stawka godzinowa, abonament czy „drobna zmiana gratis”.

    Szóste pytanie najczęściej nie pada, bo wydaje się nieuprzejme. Rozstrzyga o tym, czy za rok zmienisz numer telefonu na stronie bez trzech maili.

    Po tych pytaniach widać, czy masz do czynienia z innym zakresem, czy z inną ceną za ten sam zakres. W pierwszym przypadku wybierasz zakres, w drugim wykonawcę. To dwie różne decyzje i mieszanie ich kończy się rozczarowaniem.

    Jeśli po tym rachunku wychodzi, że stronę trzeba zrobić od zera, a nie poprawiać, w Sitehero nie musisz liczyć godzin po swojej stronie: podajesz adres obecnej witryny albo odpowiadasz na kilka pytań w formularzu, a układ, teksty i publikację bierzemy na siebie. Gotowa strona wychodzi w ciągu jednego do dwóch dni roboczych, domena jest rejestrowana na Twoją firmę i zostaje u Ciebie, a zmiany po starcie wprowadzamy po jednej wiadomości.

  • PHP2Shell: dziura siedzi w PHP, nie w twojej stronie

    21 października 2026 roku PHP dostało poprawkę na dwie luki, które pozwalają uruchomić dowolny kod na serwerze bez logowania. Nie ma ich w WordPressie, w motywie ani w żadnej wtyczce. Siedzą w samym PHP, czyli w warstwie pod stroną, a to zmienia charakter zadania: to nie decyzja o rozwoju serwisu, tylko konserwacja z terminem.


    Co ogłoszono 21 października

    Dwie luki, CVE-2026-109618 i CVE-2026-109619, nazwane razem PHP2Shell. Obie mają 9,2 w CVSS w wersji 4.0. Tyle nadało im PHP w biuletynie, nie marketing producenta zabezpieczeń. Poprawki wyszły w czterech wydaniach: 8.5.12, 8.4.27, 8.3.36 i 8.2.35.

    CERT-EU opisało sprawę jako Security Advisory 2026-018 i podało godzinę wydania, 13:30 UTC. CISA wydała alert tego samego dnia i napisała wprost, że do momentu publikacji nie zaobserwowała wykorzystania. Cloudflare w swoim wpisie z 21 października pisze coś innego: że widział ruch atakujący jego klientów i że atakujący modyfikowali payload, żeby obejść reguły. Jedno i drugie może być prawdą naraz, bo „nie zaobserwowała” znaczy tyle, co „nie mamy potwierdzonego przypadku”, a nie „nikt nie próbował”. Fundacja PHP dokłada trzeci fakt: w chwili wydania nie znała działającego exploita, natomiast koncepcje ataku krążyły już publicznie.

    Numery CVE wyciekły 20 października po południu, a PHP przyspieszyło wydanie o dobę. Od wycieku do łatki minęło mniej niż dwadzieścia cztery godziny.

    Biuletyn wymienia PHP-FPM, Apache z mod_php, php-cgi, FrankenPHP i LiteSpeed. Najwyższe ryzyko dotyczy mod_php, bo tam udało się pokazać atak dziejący się przed uruchomieniem kodu aplikacji.

    Na czym polega błąd

    PHP ogranicza pamięć żądania przez memory_limit. Kiedy limit zostaje przekroczony, PHP nie wraca z błędem po stosie wywołań, tylko przerywa wszystko mechanizmem longjmp(), czyli skokiem poza bieżący kontekst. To szybkie i sprawdzone rozwiązanie, dopóki nie trafi w moment, w którym jakaś struktura danych jest zbudowana do połowy. Wtedy PHP porzuca pracę bez sprzątania, a chwilę później uruchamia zwykłą procedurę zamykania żądania, która zakłada, że wszystko jest spójne.

    CVE-2026-109618 to właśnie ta sytuacja: dane, których nikt nie zainicjalizował, są czytane jak poprawne. CVE-2026-109619 idzie o krok dalej. Stan należący do jednego żądania zostaje w pamięci workera po zwolnieniu tej pamięci, a kolejne żądanie obsłużone przez ten sam proces sięga po te bajty, zanim normalna inicjalizacja je nadpisze. Biuletyn wymienia konkretne ścieżki: stan błędów, sesji, obiektów i rozszerzeń. Jedna z nich to obsługa postępu uploadu (session.upload_progress), włączona domyślnie, bez potrzeby wywołania session_start() w kodzie.

    Do pierwszego błędu wystarczy żądanie multipart, które na papierze mieści się w limitach. Biuletyn podaje trzy sposoby: żądanie bez użytego Content-Length przechodzi wstępne sprawdzenie post_max_size i dalej dosyła treść; część multipart może mieć nieograniczoną liczbę nagłówków, których reprezentacja w pamięci jest większa niż na łączu; puste pola plikowe nie liczą się do max_file_uploads, ale i tak tworzą tablice metadanych, a zagnieżdżone nazwy pól mnożą tę pracę.

    Dlaczego wtyczka tego nie załata

    I tu jest sedno: PHP parsuje żądanie przed inicjalizacją rozszerzeń i przed skompilowaniem pierwszej linii kodu aplikacji. Kiedy atak się dzieje, WordPress jeszcze nie istnieje w pamięci procesu. Nie ma wtyczki, nie ma motywu, nie ma functions.php. Jest interpreter, który przetwarza dane wejściowe.

    Dlatego strona pisana przez bardzo dobrego programistę jest narażona dokładnie tak samo jak strona zaniedbana. Aktualizacja WordPressa, wtyczek i motywu, choć zawsze sensowna, w tym przypadku nic nie zmienia.

    Jest jednak różnica między konfiguracjami, bo wpływa na to, co zobaczysz w logach. Apache z mod_php wywołuje procedurę zamykania żądania nawet wtedy, gdy start żądania się nie powiódł, i to otwiera drogę opisaną w biuletynie jako potwierdzoną. FPM kończy proces potomny, gdy start żądania zawiedzie, więc ta konkretna ścieżka nie przechodzi. Nie znaczy to, że FPM jest bezpieczny: biuletyn opisuje potwierdzoną ścieżkę na FPM, w której stan publikowany jest w trakcie działania aplikacji, a konsumentem jest obsługa postępu uploadu przy kolejnym żądaniu. FrankenPHP i LSAPI są prawdopodobnie podatne, choć bez potwierdzonego ataku.

    Gdzie w tym jest twoja strona

    W3Techs, w odczycie z 22 października 2026, podaje, że PHP używa 69,3% stron, których język po stronie serwera da się rozpoznać. Podział na wersje wśród stron na PHP wygląda tak: 8.x to 65,3%, 7.x to 26,9%, 5.x to 7,7%, 4.x to 0,1%.

    Arytmetyka, którą możesz powtórzyć: 26,9 + 7,7 + 0,1 = 34,7. Ponad jedna trzecia stron na PHP działa na gałęzi, dla której projekt nie wyda już łatki. Dla 7.4, 8.0 i 8.1 zespół bezpieczeństwa opublikował minimalne backporty źródeł, ale to kod do samodzielnego zbudowania, nie pakiet od hostingu.

    Druga rzecz, której właściciele stron często nie widzą: PHP siedzi też w sklepach, w panelach hostingowych, w interfejsach urządzeń sieciowych i w oprogramowaniu, które dostarcza firma zewnętrzna razem ze sprzętem. CERT-EU odsyła w tym miejscu do repozytorium NCSC-NL, które zbiera produkty z wbudowanym PHP. Jeśli w firmie jest kamerka z panelem albo stare urządzenie do backupu, to też jest PHP i też ma wersję.

    Jak wygląda łatka od strony serwera

    Najczęstszy błąd przy sprawdzaniu: php -v w SSH pokazuje wersję interpretera linii poleceń, a strona odpowiada przez inny pakiet, zwykle php-fpm albo moduł Apache. Sprawdzać trzeba to, co realnie obsługuje żądania HTTP: przez phpinfo(), panel hostingu albo polecenie, które pyta usługę, a nie powłokę.

    Sama podmiana pakietu nie wystarczy bez restartu. Działające procesy robocze trzymają w pamięci stary kod i będą go wykonywać do końca życia procesu, więc po aktualizacji restartuje się FPM albo Apache. W kontenerach podmiana pakietu wewnątrz działającego kontenera jest obejściem, poprawna droga to nowy obraz bazowy i nowe kontenery.

    Ile to zajmuje i ile kosztuje

    Liczby w tym akapicie są przykładem, nie benchmarkiem. Jedna strona: sprawdzenie wersji, zrzut, aktualizacja pakietu, restart, test formularza kontaktowego. Przy wprawie dwadzieścia pięć minut. Osiemnaście stron, czyli portfel małej agencji: 18 × 25 = 450 minut, czyli 7,5 godziny. Jeden dzień pracy jednej osoby, którą trzeba mieć.

    Koszt zaniechania trudniej policzyć, więc policzmy jedną jego część. Sklep, osiem godzin niedostępności, trzy zamówienia na godzinę, średnia wartość zamówienia 240 złotych: 8 × 3 × 240 = 5760 złotych. To strata widoczna w raporcie. Niewidoczna jest inna: jeśli atakujący dostanie powłokę z uprawnieniami użytkownika serwera WWW, ma dostęp do pliku konfiguracyjnego z danymi bazy, do katalogu z kopiami zapasowymi, jeśli ktoś je tam zostawił, i do wszystkiego, co aplikacja może przeczytać.

    Nie napiszę, że twoje dane wyciekły, bo tego nie wiem i nie wiem tego bez twoich logów. Wiem, co się robi po takim zdarzeniu i w jakiej kolejności, a to część, którą można zaplanować zawczasu: odcięcie serwera od sieci z zachowaniem kopii, zabezpieczenie logów serwera WWW i PHP, przegląd katalogu pod kątem nowych plików, przegląd zadań cron i kont, zmiana wszystkich poświadczeń, które leżały na tej maszynie.

    Co zrobić, jeśli nie możesz załatać dziś

    Zacznij od tego, co biuletyn nazywa środkami tymczasowymi, i przyjmij do wiadomości, że żaden z nich nie jest rozwiązaniem. Dla CVE-2026-109618 pierwszy krok to memory_limit=-1 ustawione tak, żeby aplikacja nie mogła go nadpisać, przez php_admin_value w puli FPM albo w konfiguracji Apache, z restartem workerów i sprawdzeniem, że żadna pula ani katalog nie przywraca skończonego limitu. Do tego post_max_size 8M, jeśli nie ma uploadów, 32M, jeśli są, z upload_max_filesize ustawionym niżej. Na froncie dorzuć limity liczby pól, części multipart, nagłówków i głębokości zagnieżdżenia, także dla żądań bez Content-Length. Kontener albo cgroup jako granica dostępności, ale nie RLIMIT_AS ani RLIMIT_DATA, bo te wywołują dokładnie ten błąd alokacji, którego szukasz.

    Dla CVE-2026-109619 wyłącz session.upload_progress.enabled w php.ini, w puli FPM albo w konfiguracji serwera, czyli tam, gdzie zadziała przed parsowaniem żądania, a nie przez ini_set(). Na PHP 8.5 dołóż fatal_error_backtraces=0. Biuletyn mówi wprost, że dla tej luki nie ma kompletnego środka konfiguracyjnego, bo stan może publikować aplikacja, rozszerzenie albo serwer, i nie zostawi po tym przewidywalnego wpisu w logu.

    Jest też koszt, o którym trzeba powiedzieć głośno: memory_limit=-1 przenosi problem z bezpieczeństwa na dostępność. Skrypt, który wcześniej padał po wyczerpaniu limitu, teraz zje pamięć maszyny. To trade-off, nie magiczne rozwiązanie.

    Czego to nie rozwiązuje

    Firewall aplikacyjny nie łata PHP. Cloudflare wdrożył ochronę 21 października od 03:02 UTC, dla wszystkich planów z WAF, także darmowego, i przyznaje, że dane żądania nie wystarczały do odróżnienia ataku od normalnego ruchu, dlatego powstała funkcja łącząca sygnały z żądania i z odpowiedzi serwera źródłowego. Kto ma domenę za Cloudflarem, z regułami w trybie blokowania, ten ma ochronę. Kto trzyma tam tylko DNS, bez proxy, ten nie ma nic, bo ruch nie przechodzi przez ich sieć.

    Monitoring nie cofa włamania. Łatka nie usuwa tego, co już leży na dysku. Backport na gałąź po końcu wsparcia jest obejściem, które trzeba będzie powtórzyć przy następnej luce, a przy okazji zwykle okazuje się, że nikt nie pamięta, jak się go budowało.

    Jest jeszcze kwestia, którą Fundacja PHP opisała sama, bez wygładzania. Pierwsze oznaki problemu z pamięcią znalazł programista PHP w 2024 roku, przy naprawianiu innego zgłoszenia z audytu Quarkslab. Zespół bezpieczeństwa przez wiele miesięcy nie umiał wybrać między rozwiązaniami, bo każde łamało coś innego, a decyzje podejmowano konsensusem. Fundacja nazywa to porażką strukturalną. Wersja, którą masz na serwerze, powstała w projekcie, w którym naprawa poważnego błędu potrafi czekać dwa lata. Argumentem za zmianą technologii to nie jest. Argumentem za własnym terminem reakcji jest.

    Lista kontrolna na dziś

    1. Sprawdź wersję PHP, którą widzi serwer WWW, nie tę z SSH.
    2. Jeśli twoja gałąź to 8.2, 8.3, 8.4 albo 8.5 i wersja jest niższa niż 8.2.35, 8.3.36, 8.4.27 albo 8.5.12, załatuj.
    3. Zrestartuj workery FPM albo Apache po aktualizacji.
    4. Kontenery przebuduj z nowego obrazu bazowego, nie restartuj starych.
    5. Na 8.1 i starszych podejmij decyzję: migracja albo izolacja od internetu, plus backport, jeśli budujesz ze źródeł.
    6. Sprawdź, czy domena jest proxowana przez WAF i czy reguły są w trybie blokowania, a nie tylko logowania.
    7. Zapisz, kto to zrobił, kiedy i na jakiej wersji skończył, bo następny biuletyn przyjdzie i ta kartka będzie jedyną odpowiedzią na pytanie „jak było ostatnio”.

    Siódma pozycja jest zwykle tą, której nikt nie robi, bo po restarcie wszystko działa i temat znika z głowy do następnego razu. Cała reszta zależy od osoby, która ma w obowiązkach czytanie biuletynu, sprawdzenie wersji na każdym serwerze i wykonanie tego w oknie doby, a nie wtedy, gdy znajdzie się chwila. W dydlak.cloud robię dokładnie to: monitoring wersji na stronach, których pilnuję, wdrożenie łatki w ciągu doby od publikacji biuletynu i raport dla właściciela firmy napisany tak, żeby dał się przeczytać bez słownika. Jeśli u ciebie ta osoba nie ma imienia, mogę nią być.

  • Strona internetowa w 2026: dlaczego Instagram jej nie zastąpi

    Kilka razy w tym roku usłyszałem to samo zdanie: sprzedaż i marketing przeniosły się do social mediów, więc strona internetowa jest już niepotrzebna. Ta opinia ma sensowną podstawę, ale prowadzi do złego wniosku. Profil i strona robią dwie różne rzeczy, a w 2026 roku doszła trzecia: asystenci AI, którzy odpowiadają na pytania klientów i biorą treść z tych samych stron.


    W czym ta opinia ma rację

    Salon kosmetyczny w mieście powiatowym potrafi zrobić pełny grafik z Instagrama. Zdjęcia efektów, relacje z pracy, rezerwacje w wiadomościach. Właścicielka, która mówi „mam komplet klientek z Instagrama”, nie opowiada historii marketingowej, tylko opisuje swój tydzień.

    Kłopot zaczyna się wtedy, gdy z jednego działającego przypadku robi się regułę dla wszystkich branż. Instagram działa tam, gdzie usługa jest wizualna, a klient już wie, kogo szuka, albo przynajmniej chce obejrzeć kilka kont i wybrać. Nie działa tam, gdzie klient ma problem i nie zna nazwy firmy, która go rozwiąże: cieknący zawór, rozliczenie najmu, balustrada na wymiar, sala na wesele na sto dwadzieścia osób. W tych kategoriach zapytanie nie zaczyna się od przeglądania rolek.

    Jest jeszcze drugi powód, dla którego ta opinia brzmi przekonująco. Właściciel firmy widzi na własne oczy, że post z Instagrama przyniósł trzy zapytania, a strona przez miesiąc nie przyniosła żadnego. To prawda, tylko dotyczy strony, której nikt nie aktualizował od 2019 roku i która nie odpowiada na żadne pytanie wpisywane w wyszukiwarkę. Zepsuta strona jest gorsza od braku strony, bo przekonuje właściciela, że wszystkie strony są zepsute.

    Najem czy własność

    Mechanika feedu wyjaśnia więcej niż jakiekolwiek porównanie zasięgów. Post nie trafia do wszystkich obserwujących. Trafia do tej części, którą system uzna za najbardziej zainteresowaną, a reszta go nie zobaczy, dopóki nie zapłacisz za wyświetlenia. Konto firmowe nie jest kanałem, w którym wysyłasz wiadomość do swojej listy. Jest licytacją, w której platforma decyduje, kto zobaczy treść, a budżet reklamowy jest stałą częścią kosztu dotarcia do klienta.

    Do tego dochodzi kwestia własności, o której łatwo zapomnieć, dopóki coś się nie stanie. Konto może zostać ograniczone po błędzie w weryfikacji, zablokowane po fałszywym zgłoszeniu albo zamknięte bez wyjaśnienia. Jeśli cała komunikacja firmy stoi na profilu, tego dnia firma traci kanał sprzedaży i nie ma kopii treści ani rozmów z klientami. Strona na własnej domenie zachowuje się inaczej: domena jest zarejestrowana na firmę, pliki są na hostingu, a kopię można przenieść do innego dostawcy w jeden dzień.

    Dane GUS mówią to samo. W 2025 roku własną stronę internetową miało 67,5% przedsiębiorstw, a konto w mediach społecznościowych 47,8%. To dane dla firm zatrudniających co najmniej dziesięć osób, więc mikroprzedsiębiorcy nie są w nich ujęci. Kierunek jest jednak wyraźny: firm ze stroną jest więcej niż firm z profilem, więc teza o social mediach, które zastąpiły strony, nie trzyma się danych. Social doszedł obok strony, a nie w jej miejsce.

    Czego na profilu nie zrobisz

    Zostać znalezionym przez kogoś, kto nie zna nazwy firmy. Wyszukiwarka w Instagramie dopasowuje konta po nazwie, opisie i hashtagach. Wyszukiwarka internetowa przyjmuje zapytanie „hydraulik Rybnik cena” i zwraca strony, które na to pytanie odpowiadają. To dwie różne funkcje i dwie różne intencje.

    Pokazać ofertę z warunkami. Zakres usług, widełki cenowe, czas realizacji, obszar działania, sposób płatności, odpowiedzi na pytania, które klient zadaje przez telefon. Na profilu to wszystko ląduje w opisie i przypiętych relacjach, gdzie mało kto to czyta, a robot wyszukiwarki nie ma czego zaindeksować.

    Zebrać zapytanie w formie, którą da się obrobić. Formularz daje komplet danych w jednej wiadomości: czego klient potrzebuje, na kiedy i jak się z nim skontaktować. Rozmowa w wiadomościach prywatnych rozjeżdża się na dziesięć wiadomości i często kończy się bez odpowiedzi, bo klient w międzyczasie napisał do dwóch innych firm.

    Do tego dochodzi coś, czego profil nie ma: stały adres, który można komuś wysłać. Posty znikają z zasięgu po dwóch dniach, a odpowiedź na pytanie „czy dojeżdżacie do Gliwic” chce się mieć w jednym miejscu, do którego prowadzi wizytówka Google, mail i SMS od klienta.

    Zapytanie trafia do Google i do asystenta AI

    Google podaje, że w ciągu roku obsługuje biliony zapytań. To liczba z ich własnej strony opisującej, jak działa wyszukiwarka, i przez ostatnie lata się nie zmieniła. Obok klasycznych wyników doszły AI Overviews i tryb AI Mode, a poza Google zapytania dostają ChatGPT, Copilot, Gemini i Perplexity.

    Wszystkie te odpowiedzi powstają w podobny sposób, a Google opisuje go wprost w poradniku dla właścicieli stron. System pobiera z indeksu pasujące, aktualne strony (retrieval-augmented generation, w skrócie RAG, nazywane też ugruntowaniem), a następnie układa na ich podstawie odpowiedź i pokazuje klikalne linki do źródeł. Z tego wynikają dwa wnioski, których nie da się obejść. Strona, której nie ma w indeksie, nie może być źródłem odpowiedzi. Strona, która jest w indeksie, ale nie odpowiada na pytanie, też nie zostanie wybrana, bo model nie wymyśli Twojej oferty. Weźmie ją z tekstu, który ktoś napisał.

    Praktyczna konsekwencja jest taka, że w miejscu, gdzie klient wysyła zapytanie, coraz częściej widać odpowiedź, a nie dziesięć niebieskich linków. Ta odpowiedź ma źródła, a źródła to strony. Jeśli chcesz być w niej wymieniony, musisz być jedną z tych stron.

    ChatGPT działa według tej samej logiki, z własnym botem. OpenAI utrzymuje OAI-SearchBot, który pobiera strony pokazywane w wynikach wyszukiwania w ChatGPT, i zaznacza w dokumentacji, że strona blokująca tego bota w robots.txt nie pojawi się w odpowiedziach, choć może zostać pokazana jako link nawigacyjny. Blokowanie botów AI bywa odruchem, ale w praktyce jest wypisaniem się z kanału, który rośnie. Jeśli celem jest zablokowanie treningu, a nie wyszukiwania, to dwie osobne decyzje: GPTBot i OAI-SearchBot.

    Skala jest na razie mała i lepiej powiedzieć to od razu. W Polsce asystenci AI to jeszcze margines ruchu. W 2025 roku z narzędzi generatywnej AI korzystało w ciągu ostatnich trzech miesięcy 22,7% osób w wieku 16-74 lat, przy 32,7% średnio w Unii Europejskiej (Eurostat, zbiór isoc_ai_iaiu). W grupie 16-24 lata w Polsce było to 49,3%. Nikt nie zbuduje na tym dzisiejszej sprzedaży. Sens jest inny: asystenci czytają dokładnie te treści, które już pozycjonujesz w Google. Jedna praca obsługuje dwa kanały, a młodsza część rynku wchodzi w ten kanał szybciej niż reszta.

    Mitów wokół AI jest więcej niż faktów. Google w tym samym poradniku pisze, że poza indeksacją i standardowym SEO nie ma osobnych wymagań technicznych dla funkcji AI, a krążące po sieci sztuczki (dzielenie tekstu na fragmenty, plik llms.txt, zabieganie o wzmianki w przypadkowych miejscach) można pominąć. Jest za to jedno ustawienie w Search Console, które decyduje o tym, czy treści w ogóle kwalifikują się do pokazania w funkcjach AI. Skrótu nie ma. Jest strona, która odpowiada na pytania lepiej niż konkurencja.

    Jak wygląda strona, która pracuje

    Wersja mobilna jest wersją główną, bo Google indeksuje i pozycjonuje stronę na podstawie wersji pobranej telefonem. Wersja desktopowa może być piękna, ale to nie ona decyduje o wyniku.

    Szybkość ma publiczne progi, więc nie trzeba wierzyć nikomu na słowo: LCP poniżej 2,5 sekundy, INP poniżej 200 milisekund, CLS poniżej 0,1, liczone dla 75. percentyla odwiedzin. Jeśli strona się w nich nie mieści, traci ruch i część zapytań, niezależnie od tego, jak wygląda na zdjęciach w portfolio.

    Treść odpowiada na konkretne pytania. Osobna sekcja dla każdej usługi, miasto w tekście, widełki cenowe, czas realizacji, FAQ z pytaniami, które klient naprawdę zadaje przez telefon. Z tego materiału korzysta wyszukiwarka i z tego samego asystent AI.

    Wezwanie do działania jest widoczne od razu: telefon klikalny, przycisk z rezerwacją terminu, formularz na dwie minuty. Na telefonie w zasięgu pierwszego ekranu, nie po pięciu przewinięciach.

    Strona jest połączona z wizytówką Google. Profil firmy w Mapach prowadzi do strony, a strona do profilu. Bez tego wyniki lokalne pokazują firmę, ale po kliknięciu nie mają czego pokazać.

    Ile to kosztuje i czego strona nie zrobi

    Rachunek na jednej liczbie. Jeśli na reklamy w social mediach wydajesz 600 złotych miesięcznie, rocznie jest to 7200 złotych, a przez trzy lata 21 600 złotych, i po trzech latach nie zostaje z tego nic poza historią kampanii. Strona kosztuje raz, a potem domena i hosting, więc koszt zdobycia kontaktu spada z każdym miesiącem, w którym działa. Reklama nie jest zła i bez płatnego zasięgu nowa strona długo nie zbierze ruchu. Chodzi o proporcję: płatny zasięg powinien prowadzić na stronę, która zamienia odwiedziny w zapytania, a nie być jedynym miejscem, w którym firma istnieje.

    Lista rzeczy, których strona nie zrobi, jest krótka. Znać ją trzeba przed rozmową z kimkolwiek, kto sprzedaje strony.

    • Nie sprzeda sama. Sprzedaje oferta, cena i rozmowa z człowiekiem.
    • Nie zastąpi social mediów. Dystrybucja treści nadal dzieje się tam, gdzie są ludzie.
    • Nie naprawi złej oferty ani ceny oderwanej od rynku.
    • Nie przyniesie ruchu bez treści i bez czasu. Nowa domena zbiera zaufanie miesiącami, nie w tygodniach.
    • Nie zagwarantuje pierwszej pozycji. Nikt tego nie może, a kto obiecuje, ten albo nie rozumie, jak działa wyszukiwarka, albo liczy na to, że klient nie sprawdzi.

    Pięć rzeczy do sprawdzenia w piętnaście minut

    1. Otwórz stronę na telefonie z wyłączonym Wi-Fi i zmierz, ile trwa, zanim zobaczysz treść.
    2. Sprawdź, czy numer telefonu i przycisk z rezerwacją widać bez przewijania.
    3. Wpisz w Google nazwę usługi i miasto. Zobacz, czy jesteś w trójce wyników lokalnych i czy Twoja strona pojawia się w linkach.
    4. Zapytaj ChatGPT albo Gemini o trzy firmy z Twojej branży w Twoim mieście i sprawdź, czy Cię wymienia.
    5. Wejdź w Search Console i sprawdź, czy strona jest zaindeksowana i czy na najważniejszych podstronach nie ma błędów.

    Jeśli po tych pięciu krokach wychodzi, że strona istnieje, ale od trzech lat nikt jej nie ruszał, albo że jej w ogóle nie ma, to jest ten moment, w którym nowa strona kosztuje mniej nerwów niż poprawianie starej. W Sitehero wygląda to tak: wklejasz adres obecnej strony albo odpowiadasz na kilka pytań w krótkim formularzu, my przygotowujemy układ, teksty i projekt, a Ty dostajesz gotową stronę w ciągu jednego do dwóch dni roboczych. Domenę rejestrujemy na Twoją firmę, więc zostaje u Ciebie, a zmiany na stronie wprowadzamy po wiadomości. Pierwszy krok to jedna wklejona linijka.